• Modernist roman tarzının ülkemizdeki önemli yazarları arasında olan Yusuf Atılgan ilk romanı Aylak Adam’ dan on beş yıl sonra Anayurt Oteli’ ni yazdı. İki romanı da okuyanlar bilir (bir de üst üste okuduysanız); Okurken neredeyse aynı konu olduklarını düşünürsünüz. İki yapıt birçok açıdan birbirine benzerlikler gösterir. Fakat belirli farklar da karşımıza çıkar. İlk fark kahramanların hayat tarzlarıdır: Bay C. ile aydın bir çevrenin içinde tanışıyoruz. Kendisi de aydın bir kişidir. Zebercet’ ile ise küçük bir şehirde, ilkokul mezunu bir otel kâtibi olarak tanışmaktayız. Kültür düzeyleri farklı bu iki kişinin ortak noktaları vardır; bir kadın aramaktadırlar. Bu ‘’ kadın’’ iki kahramanda da saplantı halindedir. Bu saplantının varlığıyla birlikte iki kahraman içinde ruhsal açıdan sağlıksız bireylerdir demek mümkündür. Ruhsal bakımdan şu aşamadan geçerler; yalnızlık, kurtuluş umudu, hayal kırıklığı.” (Moran: 292)   Bay C. daha kitabın ilk sayfasını açtığınızda yalnız bir adam olarak çıkar karşınıza. Daha sonra aradığı o kadını bulduğunu düşünür fakat yanılır ve hayal kırıklığına uğrar. C. için cinsel olarak bir tatmine ulaşamayan bir kahramandır demek yanlış olmayacaktır. Zebercet ise yine aynı üç aşamayı yaşar fakat Bay C.’ den farklı bir son bekler okuyucuyu. Zebercet kitabın sonunda intihar eder. Yusuf Atılgan yaptığı bir söyleşide Aylak Adam’ ı da ölümle bitirmeyi tasarladığını fakat ‘’nevrastesinin sonunda, bir çeşit melankoliye, hatta deliliğe varabileceği hususunu’’ biz okuruna bıraktığını söyler. Bu noktada Aylak Adam için kapalı bir yapıttır demek doğru olacaktır. (Kapalı yapıtlarda boşluklar vardır ve doldurulması okurdan beklenmektedir.)

    Aylak Adam’ ın yaratıldığı dönemde adı çok duyulmamıştır çünkü o dönem ‘’ köy edebiyatı furyası ön plandadır. Hükümet tarafından köye yönelik olarak yürütülen çalışmalarla karşımıza ‘’kanon edebiyatı’’ çıkar ve bu durum seksenli yıllara kadar devam eder. O dönemin özelliklerine göre Aylak Adam hastadır. Bu hastalığın tanısı ‘’özel yabancılaşma ‘’ olarak konulmuştur. ‘’Aylak Adam, ‘özel yabancılaşma’ yaşayan ‘anomik’ bir ‘birey’ in yaşantısını anlatır.’’

    Gerek Anayurt Oteli gerekse Aylak Adam gelenekten uzak romanlardır. Anayurt Oteli’ nde gerçeklik olgusu yitirilmemiştir. Yani okur karşılaştığı aşırılıklar – iletişimsizlik, cinsel yönler, cinayet, intihar – karşısında bu durum sadece romanlarda/ filmlerde olur şeklinde bir tavırla karşılaşmaz. Burada dikkat çekmek istediğim bir nokta var. Yazımın ilk başında belirttiğim gibi bu iki kitap arasında belirli benzerlikler var. Bu benzerliklerden aslında en önemlisi olduğunu düşündüğüm nokta ‘’ Oidipus Sendromu’’. Bay C. annesini bir yaşındayken kaybetmiş ve teyzesine derinden bağlıdır. Romanın başında yer alan, babasını teyzesinin bacağını okşarken görmesi, onun teyzesine olan duygularının ortaya çıkmasına ve babasını rakip olarak görmesine sebep olmuştur. Bu zıtlaşmayla babası kulağına tokat atmış, kulak zarının yırtılmasına sebep olmuştur. Öyle ki C. bu durumu takıntı haline getirmiş ve tam olarak dönemsel gelişimini tamamlayamamıştır. Yaklaştığı her kadının bacağına dokunduktan sonra kulağının yanması durumu ortaya çıkmıştır. Öte yandan Zebercet toplum içinde babasının rolüne bürünmektedir. Çünkü babası güçlü kuvvetli bir kimsedir ve bir kere hırsızlıkla karşılaşmış kendisi ise birden çok hırsızlıkla karşılaşmıştır. Bu durum ile başlayan ve daha sonra layık olanın kabul edildiği odada aşık olduğu kadını ağırlayan Zebercet kadını elde edemeyeceğini anlayınca babası gibi olamayacağı anlamış ayrıca onun vasiyetine ihanet ettiğini düşüncesiyle intihar etmiştir. Zebercet’ in Oidipus Sendromu tam olarak Aylak Adam’ daki gibi açığa vurulmaz; Zebercet’in Oidipus sendromunu, yaşamının ileriki bir evresinde deneyim ettiği birtakım olaylardan anlayabiliriz.

    Sonuç olarak bu iki eşsiz Yusuf Atılgan eseri üzerine uzun uzun konuşulması, detaylı incelemelerin yapılması gereken kitaplardır. Eğer kitapları okuduysanız tekrar inceleme yapmak amacıyla okumanızı tavsiye ederim. Çok farklı noktalar bulabileceğinize eminim.

    Başvurular

    • Moran, Berna, Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış 2, İletişim Yayınları, İstanbul, 1990
    • Nas, Alparslan. “Aylak Adam ve Anayurt Oteli’ne Psikanalitik Yaklaşım: Atılgan’ın Oidipal Roman Kişileri Olarak C. ve Zebercet”. Nota Bene Journal of Arts and Social Sciences 2 (Temmuz 2009): 72-86.    
    • Sazyek, Hakan. ‘’Yusuf Atılgan’ın Aylak Adam’ı: C.’’ Kitap-lık, S. 142, Ekim 2010, s.64-78.