Bir kültür-sanat sitesinde çöp ile ilgili bir yazı yazacağım aklıma gelmezdi. Maalesef kapitalizmin büyük etkisiyle artık önü alınamaz boyutlara gelen tüketim çılgınlığı sonucu her gün milyonlarca çöp üretiyoruz. Bu düşüncelerle kafam dolu şekilde yaptığım uzun yürüyüşler, bu yürüyüşler sayesinde aynı gün içerisinde gezdiğim farklı mahalleler ve şahit olduğum bazı manzaralar resmen beynimde şimşekler çakmasına neden oldu. Her sokakta, her evde, işyerinde, apartman önlerinde bulunan çöp kutuları aslında ne kadar da çok şey anlatıyorlar! Bu durum ülkeden ülkeye, mahalleden mahalleye ve hatta kapı komşusu olan iki dairede bile çok büyük farklılıklar gösterebilir.
Bu yazıyı yazmaya karar verdiğimde "Acaba benim gibi düşünen insanlar var mı?" diye küçük çaplı bir araştırma yaptım ve "Çöp Sosyolojisi" kavramıyla karşılaştım.
Çöpleri analiz ederek insanların yaşayış tarzları, alışkanlıkları, sosyo-ekonomik durumları, politik tercihleri ve hatta sağlık durumları hakkında bilgiler elde edebiliriz. Bana göre çöplerimiz oldukça mahrem ve özeldir. Mutfağımız, banyomuz, yatak odamız, zevklerimiz, sağlığımız, hobilerimiz hakkında açık açık her şeyi gösterir. Sohbet ederken, alışveriş yaparken, yeni insanlarla tanışırken, gezerken, çalışırken farklı davranabiliriz. Gerçek kişiliğimizi gizleyebiliriz, farklı maskeler takabilir ve ortama uyum sağlayabiliriz. Ama çöplerimiz öyle mi? Bütün gizlimiz saklımız oradadır. Rol yapmadığımız, sadece kendimiz olduğumuz, başkalarının görmediği özel alanlarımız vardır. Ancak buralardan da çöp çıkartırız ve bu çöp de evden çıktıktan sonra artık görünür olur. Bir çöpe bu kadar anlam yükleme demeyin. Bu konuda araştırmalar yapılmış. Bu araştırmacılardan birisi gazeteci Umut Yiğit. Kendisi yüksek lisans tezini çöp sosyolojisi üzerine yazmış. Kendisinin haberlerini okuduğumda oldukça şaşırmıştım. Yazılarını okumanızı da şiddetle tavsiye ederim.
Yiğit'in haberlerinde en çok dikkat çeken noktaları da yazıma eklemek istedim. Gözlemlerine Etiler ve Küçük Armutlu'daki konteynırları incelemeye başlamış. Bu iki yeri seçmesinin nedeni ise konum olarak birbirlerine çok yakın olup bu iki ysemtin gelir düzeylerinin çok farklı olmasıymış. Küçük Armutlu'da daha çok iki litrelik gazlı içecek şişeleri ve soğan atıkları görmüş. Bu, aile nüfusunun kalabalık olduğunu gösteriyormuş. Etiler'de ise en pahalı sigara markalarının paketlerine, daha pahalı ekmek ve etli yemek artıklarına raslamış. Küçük Armutlu'da her ürünün büyük boylarının satın alındığını gözlemlemiş. Büyük un çuvalları, 5 litrelik ayçiçek yağı tenekesi, pirinç çuvalları vs. Ancak Etiler gibi gelir seviyesi daha yüksek yerleşim yerlerinde bireyselliğin daha ön planda ve çeşitliliğinde daha fazla olduğunu görmüş. Tabiki her şey bu kadar ayrı değil. Yiğit birkaç ortak noktadan da bahsediyor. Örneğin yumurta ve ekmek tüm semtlerde ortak ürün. Ve uygun fiyatlı temizlik ürünleri de zengin-fakir ayırt etmeksizin herksin ortak kullandığı ürünler. Yiğit, “Zengin de olsanız, fakir de olsanız, bulaşık deterjanı misafirin görmediği bir şey. O yüzden zenginler de ucuzunu alır” diyor.
Bizim iğrenç bulduğumuz çöpün bile bir dili var ve bizlere çok şey anlatıyor. Sosyo-ekonomik farklılıklarımız çöplerimize çok net yansıyor. Ben bu çalışmanın ülke çapında yapılmasını ve il il çöp haritasının çıkarılmasını çok isterim. O şehre ait fikirlerimiz ile şehrin çöp analiz sonuçları arasında ne gibi tutarlılıklar ya da farklılıklar çıkardı merak ediyorum:)
Geri dönüşüm konusunda da çok yararlı olacağını düşünüyorum. Çöplerimiz birbirinden ne kadar farklı da olsa sonuçta hepimiz bu dünyayı kirletiyoruz. Ve artık çok geç olmadan her birimiz gerekli önlemleri almalıyız. Gereksiz tüketimi azaltmanın ve geri dönüşümün önemini her yerde vurgulamalıyız. Üzerinde yaşayacağımız başka bir dünya yok!
Kalın sağlıcakla!
KAYNAK:
https://entdergi.com/dusundugumuzden-daha-fazlasi-cop-analizi/ https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-51079318 https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/hayat/istanbulun-cop-haritasi-40256009 https://www.academia.edu/31377530/%C3%87%C3%B6p_Sosyolojisi_%C3%87%C3%B6p_ve_Geri_D%C3%B6n%C3%BC%C5%9F%C3%BCm_Bilincinin_Sosyolojik_Analizi_Kar%C5%9F%C4%B1yaka_%C3%96rne%C4%9Fi_ https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=ojXdGX9dAc5r9GYWfc8beA&no=ornNTWe7rKRkFaLm60dU2A